సంగీత సుస్వరదాసు - జేసుదాసు

పద్మభూషణ్ సంగీతసుస్వరదాస్ కె.జె.ఏసుదాస్

అనుభవాస్వాదం, మధుర బానిసత్వంబహుభాషలలో సంగీతప్రియత్వం కలిగిస్తున్న ఏసుదాస్, 'దేవుడే యిచ్చాడు వీధి ఒకటీ, 'గాలివానలో వాననీటిలో పడవ ప్రయాణం' లాంటి మధుర గాత్రస్వరంతో తెలుగు సినీమా గీతాభిమానుల్ని చిరస్మరణీయమైన సంగీతయానం చేయిస్తున్న ఏసుదాసు చిత్రగీతాల్ని,శాస్త్రీయసంగీతాన్ని మరచిపోవడం అన్న ప్రశ్నే వుండదు, వుండకూడదు. ఆయన ఎన్ని పాటలు పాడాడన్నది కాదు, ప్రజాదరణ ప్రజాదరణ పొందినవి ఎన్ని అన్న ప్రశ్నే రాని ప్రతిభ. ప్రతీ పాట, ఒక సంగీత మధురస్వర సహిత గీతాప్రవచనమే అంటే అతిశయోక్తి కాదు, లేదు. ఆయన స్వరానికి, గీతాలాపనలో ఒక విధి, విధానపూరితమైన బద్దతను నిరంతరం పాటిస్తున్నట్లు కనిపిస్తే, అభిమానులకు మాత్రం జేసుదాసు సంగీతకళం పట్ల అనుభవాస్వాదపూరిత మధురబానిసత్వం అని చెప్పవచ్చు.
వీడని ప్రతిభాప్రాతినిథ్యంకట్టాస్సెరి జోసెఫ్ ఏసుదాస్ జనవరి 10, 1940 న్ ఫోర్ట్ కొచ్చిన్ లో జన్మించిన, ఈయన తండ్రి అగశ్టైన్ జోసెఫ్ చాలా ప్రసిద్ధ గాయకుడు,నాటక కళాకారుడు. నలుగురు కుమారులు, కుమార్తె వున్న కుటుంబంలో ఏసుదాసు పెద్దకుమారుడు. అతిచిన్న ప్రాయంలోనే, తండ్రిద్వారా సంగీతాభ్యాసం ప్రారంభించడం, అయిదేళ్ళలోపే, కర్ణాటక సంగీత ప్రాధమిక సూత్రాలని క్షుణ్ణంగా ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. తండ్రితో పాటు, 12వ ఏటనే ఎర్నాకుళంలో సంగీతకచేరీలో పాల్గొన్నాడు. పళ్ళురుతిలోని సెబస్టియన్ స్కూలు నుంచి, ఉత్తమగాయకునిగా, అనేక సంవత్సరాలు ఏసుదాసే ప్రాతినిథ్యం వహించాడు. ఆర్.యల్.వి. మ్యూజిక్ అకాడమీలో సంగీతాభ్యాసం చేసిన ఈ దాసుకు శాస్త్రీయసంగీతంలో గట్టి పునాదుల్ని నిర్మించుకున్నాడు.
సంగీతానికి 'గళస్వరం' ఘన భాగస్వామ్యంసంగీతంలో ముఖ్యపాత్ర వహించే 'గళస్వరం' గురించి, "అది భగవద్ప్రసాదమని, మంచిస్వరం సంప్రాప్తమైతే, ఆ గళస్వర సమన్వయతని బహుజాగ్రత్తగా కాపాడుకోవాలని, ఈ విషయంలో అవలంబించే మంచి అలవాట్లను నిరంతరం పాటించడం వలన, గళస్వరపేటికను భద్రపరచుకోవడం జరుగుతూందీ అని ఒక సందర్భంలో వివరించారు. ఆలాపించే ప్రతీఅంశం, సంగీతశాస్త్రీయావగాహనతో, దైవసంకల్పంగా భావించి గానంచేయడం మూలాన, తన వౄత్తికి సార్ధకతను సంపాదించుకోగలుగుతున్నానని కూడ అనడం జరిగింది.
గాయకుడికి ఎనలేని బాధ్యతలుకళాకారుడికి కళాసేవపట్ల చాలా అనిర్వచనీయమైన బాధ్యతలుంటాయని, సంగీతదర్శకులు చేసే మార్పులన్నింటినీ తక్షణమే తన శక్తిసామర్ధ్య శైలీవిన్యాసాలతో ఆకళింపు చేసుకుని, తనదైన భాగస్వామ్యంతో పున:దర్శనం, పున:ప్రతిష్ఠ ఒక బాధ్యతగా భావించి, నిర్వర్తించడం జరుగుతుందని తన సుదీర్ఘానుభవాన్ని తనదైన శైలిలో తెలియపరచారు.
శాస్త్రీయత నుంచి లలితానికి తరచు బదలీలు సాధ్యం కాకపోవచ్చు
బాధ్యతాపూర్వకమైన నిర్వహణాప్రయత్నం నిష్ణాతపూర్వకంగా సాధించలేనివారు, శాస్త్రీయశైలినుంచి లలితసంగీతానికి, లలితంనుంచి శాస్త్రీయానికి తరచు దాటులు వేయడం సంగీత కళాకారునికి సాధ్యపడకపోవచ్చు. భాషలు వేరైనా, భావం ఏకమే, ప్రాధమిక సంగీతపర సూత్రాల్లో వేరువేరు దారులు గమ్యాలు లేనేలేవని, గాయకవౄత్తిలోని వ్యక్తి ఒక ప్రత్యేక స్వరకంపనాన్ని సౄష్టించుకుని, గ్రహించుకుని, ఆచరిస్తూపోవాలని, ఈ ప్రయత్నంలో సార్ధకమైతే, కళాకారుడికి ప్రదర్శించే కళపట్ల విజయం సాధించినట్లేనని తన విశ్వాసాత్మకమైన భావనని ప్రకటించారు. విశ్వాసం, భావం మిళితమైతే నిరంతరం విజయం వెంటనే వుంటుందని కూడ తెలిపారు.
సంగీతశిక్షణ పాఠ్యాంశాలుగా ప్రాధాన్యతసాధారణ చదువులోనే సంగీత పాఠ్యాంశాలు అంతర్లీనంగా అభ్యసింపబడాలని, ఈ పంథాలో అంత ప్రాధాన్యత, శ్రద్ధ ప్రకటించడం జరగడం లేదని, దీనికి అధికారాన్ని అనుభవించే కళాకారుల బాధ్యత కూడ వుందని, ఈ విషమసంస్కౄతినుంచి ప్రభుత్వాలు, అధికారులు, కళాకారులు, కళాసంస్థలు మూకుమ్మడిగా కౄషిని చేసి ఫలితాలను సాధించాలని, ఎప్పుడో తమిళ సంగీత మహాసభలో అధ్యక్షోపన్యాసంలో పేర్కొనడం గమనార్హం.
సంగీతం, గీతం, గాత్రం - ముప్పేట కలయికసంగీతం, గీతం, గాత్రం - మూడింటి ముప్పేటముడివేసి, అన్యులకు అంత సాధారణంగా ఆ ముడిని విప్పలేని ప్రతిభాపాండిత్యాలతో, భారతదేశపు సంగీతచిత్రప్రేక్షలచేత కేరింతలు, జేజేలు (కేజేలు) పలికింపచేసుకునే గానగంధర్వమూర్తి, జేసుదాసుగారి జన్మదినం సందర్భంగా, శుభాకాంక్షలను, అభినందనలని, తెలియజేసుకుంటూ - మహాకళాకారుడికి వినమ్రపూరిత ప్రణామాలు సమర్పించుకుంటూ - ఒక సంగీత పరిచయం లేని జీవుడు.
కొంపెల్ల శర్మ - తెలురురధం.

నాదబ్రహ్మయోగి - కాకర్ల త్యాగరాజు వర్థంతి

నాదబ్రహ్మయోగి - 'కాకర్ల త్యాగరాజూ వర్థంతి - 6 జనవరి 1847 ( 1767 - 1847 )

శ్రీరామచంద్ర చరణార్చక భక్తశ్రేష్ట! బహురమ్య భావరస సంయుత గీతకర్త! వేదాంత తత్త్వ బహుళార్ధ వివేకమూర్తి! శ్రీ త్యాగరాజ గురుదేవ, నమో, నమస్తే!
తెనుగుజగతిలో భక్తి, ధ్యాన, ముక్తి, భవబంధురభావ సామ్రాజ్యాలని పరిపాలించిన ప్రసిద్ధులలో సరిసములు లేని మున్మూర్తుల రాజులు - త్యాగరాజు, పోతరాజు, గోపరాజు - కౄతులు, భాగవధకధామౄతం, కీర్తనల ద్వారా రసానంద, అమౄతోపమాన, భావచైతన్యస్ఫూర్తికరంగా అందించిన మహావరప్రసాదాలు.
త్రివేణీ సంగమం గా సాహిత్యం, సంగీతం, గానం తో వాగ్గేయకారకత్వంమానవుని కళాత్మక చైతన్యానికి భాషతో పాటు సంగీత నౄత్యాలు అందమైన ప్రతీకలు. సంగీతం లేని భాష లేదు. నౄత్యం లేని నాగరికత లేదు. లయాన్వితంగా వెలువడిన భాషకు శ్రవణతర్పణ గుణం వుంటుంది. చెవులకు ఇంపులేని భావానికి, భాషకూ ఆకర్షణ లేదు. కనుకనే సంగీతాత్మకమైన భావమే కవిత్వమన్న భావనకు ప్రాచుర్యం లభించింది. తెలుగుకవిని రాగమధురిమలతో సుసంపన్నం చేసిన మహనీయుల జీవితం ధన్యతనుపొందింది. కవితలల్లి, వాటిని రాగబద్ధం చేసి పాడగలిగే ప్రతిభామూర్తులే వాగ్గేయకారులు. మన తెలుగుజగతిలో పలువులు వాగ్గేయకారులు అవతరించి - సంగీత, సాహిత్య, భక్తితత్వాలను మూర్తీభవించిన త్రివేణీసంగమాలై ప్రభవిల్లారు. సంగీత, సాహిత్యాల సమ్మేళన రూపాలైన పదకర్తల్నే వాగ్గేయకారులని, వాక్కు (సాహిత్యము_, గేయం (సంగీతము), రెంటినీ చేయగల సమర్ధుడు వాగ్గేయకారుడు. ఈ వాగ్గేయాల్నే మాతువు, ధాతువు అనడం సంగీత పరిభాష. ప్రాచీనకాలంలో, అన్నమయ్య, క్షేత్రయ్య, నారాయణ తీర్ధులు, రామదాసు, సారంగపాణి, పోతులూరి వీరబ్రహ్మం, మునిపల్లె సుబ్రహ్మణ్యకవి, త్యాగరాజు, మంగళంపల్లి బాలమురళీకౄష్ణ వంటివారిని ప్రధమగణనంలో తప్పక ప్రస్తావించాలి. ప్రస్తుతతరపు ప్రతినిధులుగా శ్రీ మంగళంపల్లి బాలమురళికౄష్ణ ను కూడ ప్రస్తావించాలి.
నాదోపాసన పరంపర లో 'మూర్తిత్రయం'వేదపరమార్ధాల్ని లోకమునకు అనుగ్రహించిన తేజోమూర్తి నారదుడి దివ్యానుగ్రహముతో వ్యాసుని గాంధర్వవేదము (సంగీతం)నకు, 'వ్యాసకటకమూ అను నిబంధన గ్రంధమును స్మరించెనని ప్రమాణము. 'నారద కటకమూనకు స్వరార్ణవమను సంకేతం కలదు. 'హనుమత్కటకమూ ఔత్తరాహ సంగీతమునకు మార్గదర్శకమని సంగీత శాస్త్రమర్యాదను పెద్దలు నిర్ణయించారని చెబుతారు. పండిత వర్గములు, సంప్రదాయ సౄష్టలు తర్వాత, క్రమంగా, సన్నిహితులు సదాశివబ్రహ్మేంద్ర, నారాయణతీర్థ, రామదాసాదులు అర్వాచీనంగా ప్రసిద్దులైన వాగ్గేయకారులు. ఆ తర్వాత దక్షిణభారతమున తంజాపుర మండలము, శ్రీ త్యాగరాజేశ్వర క్షేత్రము తిరువారూర్ అను పుణ్యక్షేత్రమున, రెండు సంవత్సరాలలోపు తారతమ్యంతో అవతరించిన సంగీత త్రిమూర్తులుగా ప్రసిద్ధులు, వాగ్గేయకారులు - శ్రీ శ్యామశాస్త్రి (1763), శ్రీ ముత్తుసామి దీక్షితులు (1775), శ్రీ త్యాగరాజబ్రహ్మము (1767) లకు వేరే సపరిచయం అనవసరం.
మన త్యాగరాజుత్యాగయ్య నాదోపాసనలో ముక్తిపొంది భక్తుల కందరికి దారి చూపిన మహా వాగ్గేయకారసత్తముడు. అన్నమాచార్యుని ఆధ్యాత్మిక సంపద, పురందరదాసు సంగీత స్ఫూర్తి, రామదాసు భజనరీతి పుంజీభూతం గావించుకొని, సంగీత సామ్రాజ్యానికి అధినేతౄత్వం వహించిన మహానుభావుడు, త్యాగయ్య. త్యాగయ్య శహభూపాలుని ఆస్థాన వాగ్గేయకారుడై ప్రసిద్ధి కెక్కిన గిరిరాజ కవికి స్వయాన పౌత్రుడు. గిరిరాజ పుత్రులలో కనిష్టుదు రామబ్రహ్మం. రామబ్రహ్మం పుత్రుల్లో కనిష్టుడు త్యాగయ్య. 1600 ప్రాంతంలో కాకర్ల ( కంభం మండలం, ప్రకాశం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్) నుంచి తంజావూర్ జిల్లా తమిళనాడు కి వెళ్ళి స్థిరపడ్డ ములికినాటి ఆంధ్ర బ్రాహ్మణ వంశం. సీతమ్మ - రామబ్రహం దంపతులకు 4 మే 1767 న త్యాగయ్య జన్మించాడు. తండ్రి రామబ్రహ్మం తంజావూరు ప్రభువు శరభోజీ ఆదరంలో ఉండేవాడు. తాత గిరిరాజకవి మహావాగ్గేయకారుడు. మాతామహుడు వీణ కాళహస్తయ్య ప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసుడు. తల్లి పురందరదాసాదుల కీర్తనలను పాడుకొంటూ ఉండేది. సంగీతం త్యాగయ్యకు ఉగ్గుబాలతోనే అబ్బింది. సంస్కౄతాంధ్రాలలో పాండిత్యం గడించాడు. శొంఠి వెంకటరమణయ్య వద్ద ఏడాదిలోపునే సంగీతంలో ప్రావ్విణ్యాన్ని సంపాదించాడు.
శ్రీరామదర్శనభాగ్యం - ఆశువుగా 'అఠాణారాగ కౄతీ గానంరామకౄష్ణానందస్వామి, సన్యాసి, నారదోపాస్తి మంత్రాన్ని త్యాగయ్య కుపదేశించాడు. నారదుడు యతివేషంలో వచ్చి స్వరార్ణవమనే సంగీత గ్రంధాన్నిచ్చి, సమస్త సందేహాలు తీరిపోతాయని ఆశీర్వదించి వెళ్ళాడు అని విశ్వాసం. తన గురువైన నారదుని అనేక విధాల ఎన్నో కీర్తనల్లోస్తుతించాడు. గురువు ఆదేశానుసారం 96 కోట్లు రామతారకమంత్ర పఠనంతో శ్రీరాముడు సలక్ష్మణసమేతుడై దర్శనమివ్వడం, ఆ అనుభూతిలో, 'ఏల నీ దయరాదు పరాకు చేసేవేలా (ఆఠాణా రాగం) అని ఆశువుగా కీర్తనను రచించి గానం చేశాడుట. రామదర్శనసాక్ష్యంగా, రచించిన అనేక కౄతులు సాక్షీభూతంగా దర్శనమిస్తాయి. 'అలకలల్లాడగగని ఆ రామణ్ముని యెటు పొంగెనో' అన్నది ఉదాహరణం. రాజాశ్రయాన్ని తిరస్కరించి, నిత్య రామసంకీర్తన ఆచరణ, ఉత్తమవాగ్గేయకారుడిగా దేశవ్యాప్తంగా వచ్చిన కీర్తి, సంగీతసభలు, సన్మానాలు విరివిగా చేసేవారట. తంజావూరు ప్రభువు కానుకలను కూడ తిరస్కరించాడు. ఆవేశంలో 'నిధి చాల సుఖమో - రాముని సన్నిధి సేవా సుఖమా' అని గానం చేశారు. తిరువాంకూర్ ప్రభువు స్వాతి తిరునాళ్ళు ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించడం, 'పదవినీ సద్భక్తియుగల్గుటే' అని, త్యగయ్య పూజించే రామ పంచాయతన విగ్రహాన్ని కావేరెలో పడవేసి, 'ఎందు దాగినాడో?' అన్న కౄతిద్వారా తన ఎదలోని రొదను తెలిపాడు. రాముడు స్వప్నంలోకి రావడం, కావేరి నుంచి విగ్రహాన్ని తెచ్చుకొని పూజచేయడం ప్రారంభమైంది. తిరువొత్తియూరు, కోవూరు, నాగలాపురం, తిరుపతి, పుత్తూరు, కంచి, వాలాజపేట, శ్రీరంగం, నాగపట్టణం, ఘటికాచలాది పుణ్యక్షేత్రాల్ని సందర్శించి ఆయా దేవతల ఉపముద్రతోటి అనేక కౄతులను సమకూర్చాడు.
సంకీర్తన నుంచి కౄతి వరకు భక్తి, ధ్యాన కవిత ప్రస్థానంఅన్నమాచార్యుల సంకీర్తనగాను, ఆధ్యాత్మికపరంగాను అవతరించిన కీర్తన, రామదాసు, నారాయణతీర్థులు, సుబ్రహ్మణ్యకవి వంటి వాగ్గేయకారులచే భజన, ఆధ్యాత్మన కీర్తనగాను, ధాతుకల్పనతో నూతనమార్గాన్ని అనుసరించి, మరొక నూతనరూపంలో, త్యాగరాజు నాటికి 'కౄతీ అనే పేరు వహించి పరిపక్వం పొందింది. కౄతులు దశలో రాగాలస్వరూపంలో కూడ చాల మార్పులు సంభవించి, రాగస్వరూపదర్శనానికి త్యాగరాజ కౄతులు దర్పణాలై విరాజిల్లాయి. ఏది ఏమైనా, పదం, కీర్తన, కౄతి రూపాలు త్రివేణీసంగమమై, ముప్పేటన అల్లుకుపోయాయి. ఈఆధునిక సాహిత్య-సంగీతకళా సంస్కౄతిలో విభజించడం జరగని పని. పేరులోనే పెన్నిధి అన్నది వర్తించకపోయినా, ఏప్రక్రియ అయినా, సంగీతనిధి అని చెప్పక తప్పదు. 'సాహిత్యంలో అంతరార్ధాన్ని మరింత ప్రస్ఫుటం చేయడానికి రాగసంచారంలోని ప్రత్యేకప్రయోగాల ద్వారా రాగభావాన్ని సాహిత్య భావంతో రంగరించి విస్తరించడానికి సంగతుల ప్రయోగం విరివిగా జరిగి త్యాగరాజకౄతులకు ప్రత్యేక స్వరూపాన్నిచ్చింది. ఈ సంగతుల విస్తరణనే ధాతుకల్పన దక్షతగా విజ్ణులు భావించారూ అని తెలుగు వాగ్గేయకారులపై విశ్లేషణ చేస్తూ డా. యస్.గంగప్ప గారు వివరించారు.
త్యాగరాజకౄతుల ముత్యాలసమాహారమాలిక - 'త్యాగబ్రహ్మోపనిషత్తూ'త్యాగరాజ స్వామి వ్యక్తిత్వంలో మూడు గుణాలు ప్రధానంగా - నాదబ్రహ్మోపాసన శక్తి, భక్తిజ్ణాన పరీపాకం, కవితాలాలిత్యం అయితే, వారికి సంగీతం మేద ఉన్న అధికరక్తి, సాహిత్యంమీద గౌణభక్తి పుష్కలమైతే, సాహిత్యాపాసకులు త్యాగరాజ కౄతులలోని సాహిత్య రసికత్వాన్ని, సంగీత సంయోజన సౌలభ్యాన్నీ సమీక్షించి భక్తిరససిద్ధిని సాధించుకుంటారూ అని ప్రముఖ సాహితీవిమర్శనచక్రవర్తి డా.జి.వి.సుబ్రహ్మణ్యంగారు 'త్యాగరాజస్వామి భక్తికవితావైభవం' అన్న సుదీర్ఘవ్యాసానికి ఆముఖం - కృౠతి-సుకౄతీ ద్వారా తెలియపరుస్తూ, 'కౄతులలోని రాగాన్ని ఆలపిస్తే కలిగేది గానరసం; కౄతులలోని సాహిత్యాన్ని సమాలోచిస్తే కలిగేది సాహిత్యరసం' రసద్వయాన్ని మరింత రసభరితంగా ప్రవచించారు. త్యాగరాజు కౄతులకు 'త్యాగబ్రహ్మోపనిషత్తూ అనే ప్రసిద్ధికలగడం, 2400 కీర్తనలను రచించినట్లు సమాచారం. అయితే, నేటికి కేవలం 500 పై చిలుకుగానే లభించడం, సంగీతస్వరాలతో ప్రచారంలో ఉండడం గమనిస్తాం. త్యాగయ్య 72 మేళకర్తరాగాలలోనూ కౄతులు రచించాడు. బహువిధ కౄతులతోపాటు, ప్రహ్లాదభక్తివిజయం, నౌకాచరిత్రము, సీతారామ విజయము అన్న సంగీతరూపకాలైనా, వీటిని, ప్రబంధాలని, నౄత్యనాటికలుగాను ప్రఖ్యాతమైనాయి. త్యాగరాజకౄతుల్ని బహుక్లుప్తంగా క్రోడీకరించాలంటే, పామరభాషలో, చక్కని కౄతిరచనలు, వర్ణనలు, భక్తిరచనలు, నీతివైరాగ్యరచనలు అని చెప్పవచ్చునేమో.
ఘనరాగ పంచరత్న కీర్తనలు - ప్రత్యేక శైలీసంప్రదాయాలుత్యాగరాజు రచించిన కౄతులు,కీర్తనలలో దేని ప్రత్యేకత దానిదే. త్యాగయ్య కీర్తనలన్నీ భక్తి ప్రపూరితాలు. రస, స్వర, మధుభరితగుళికలు. అయితే, ప్రత్యేకశోభతో రాణించే మణిప్రకాశంలా, ఘనంగా ప్రస్తావించతగ్గ, ఉత్తమోత్తమస్థానార్హాలుగా, 'త్యాగరాజు ఘనరాగ పంచరత్నా కీర్తనలను విశేషంగా వివరించాలి. ఈ పంచరత్న కీర్తనలుగా నిరంతరం చెప్పబడే వాటిలో, స్వరాలబిగి, కూర్పు, సంగీతంలో ఉదాత్తతల్లో వాటి మహత్త్వత బహుధా ఉగ్గడింపబడ్డాయి. కర్ణాటకసంగీతజగతిలో జ్ణానులు, విజ్ణానులు, ప్రజ్ణానులు, స్వామివారి ఆరాధనాక్రమంలో పునీతంగా, పులకరింతలతో, అనుభవిస్తూ,పలవరించే భక్తిపరంపర వర్ణనాతీతం. ముక్తకంఠాలతో, భక్తిభావం వెల్లివిరిసేలా గానం చేయడం విధిగా విధిని పాటిస్తూ, సద్విధిగా భావిస్తూ ఆచరిస్తారు. సంగీతపు విలువలు, కీర్తనలనాణ్యత, సంగీతసాహితీవిద్వత్తులోకానికి, తద్వారా రసికులకు సుపరిచితాలు. చరణాలు అధికం, సుదీర్ఘమైన కూర్పు, శబ్దాలసంతరిఫులో విశిష్టత, భావప్రసారంలో నైపుణ్యం, మొదలైన ప్రత్యేక నైజాలు, శైలీసంపదల్ని కలిగివుండడం కారణాన, సార్ధకనామధేయంగా 'ఘనరాగకీర్తనాలని భావించడం సర్వోచితం. కీర్తనయావత్తు అవగతమే కాకుండ, త్యాగరాజులవారు భక్తిబోధనామౄతధారను వీటిలో ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది. పంచరత్నకీర్తనలను ఏకైక ప్రయోజనసూత్రంతో బంధించి, ఘనరత్నకీర్తనామాలగా సంతరించి, సంఘటించిన తీరుతెన్నుల్లో, ఒక పద్ధతి, క్రమం, సంపుటీకరణం సుస్పష్టత కనిపిస్తుంది.
ఘనరాగ పంచరత్న కీర్తనలు'యిరువదిరెండు శ్రుతుల కలయికకు ఆస్కారములు కావడంచేతనూ, వీణలో యీ రాగాలని గానంచేసేటప్పుడు తానవిస్తరణకి ఎంతో అవకాశం ఉండడంచేతనూ, వీటిని ఘనరాగాలని, మంగళప్రదములై సుస్వనశోభితములైన రాగశ్రీలుగా సంప్రదాయంగా భావించడం జరుగుతుందీ అని ఘనరాగాల గురించి నిర్వచనాన్ని 'త్యాగరాజస్వామి భక్తికవితావైభవం' అన్న వ్యాసంలో ఆకెళ్ళ అచ్యుతరామం గారు విశదీకరించారు. ఈ పంచరత్న కీర్తనలు యిలా వున్నాయి.
1. 'జగదానంద కారక; (నాట రాగం) 2. 'కనకన రుచిరా' (వరాళి రాగం) 3. 'దుడుకుగల నన్ను ...' (గౌళ రాగం) 4. 'సాధించెనే, మనసా' (ఆరభి రాగం) మరియు 5. ఎందరో మహానుభావులు (శ్రీ రాగం). వీటిని సవివరణాత్మకతకు ప్రత్యేక వ్యాసమే, అన్యధాశరణం నాస్తి.యింతటి పరమోత్కౄష్టతను నింపుకొన్న వీటిని, పంచారామాలుగా, ఈ పంచరత్నకీర్తనలను భావించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. ప్రముఖ త్యాగరాజ సంగీతజ్ణులైన టి.వి.సుబ్బారావుగారు, పంచరత్నకీర్తనావైశిష్టతను, క్లుప్తంగా వివరించారు. "భగవంతుడు మానవునకు ప్రసాదించిన మహాభాగ్యాలలో అత్యమూల్యమైనదీ, అతణ్ణి 'ఉద్ధరించేదే' యేదీ అంటే సంస్కౄతీ, సంస్కారమూ అన్న జవాబు తట్టుతుంది. ఆ సంస్కౄతీ మహానుభూతులకు కారకమైన వాటిలో మణిపూసలాగా సర్వోత్కౄష్టమైనది - సంగీతజ్ణానము, భక్తి. ఈ సంప్రదాయంలో అత్యుత్తమమైనది - కర్ణాటక కృౠతి, సంప్రదాయ సంగీతం. వీటిలో, ఉత్తమోత్తమ వాగ్గేయకారులెవరంటే, సద్గురు శ్రీ త్యాగరాజస్వామి వారన్నది రూఢి అవుతుంది. ఆ త్యాగరాజ స్వామివారి రచనల్లో అత్యంత ప్రభాసమానములై, ఉత్తమోత్తమంగా శోభించే కౄతులేవీ అంటే, అవి ఈ ఘనరాగపంచరత్నకీర్తనలే అనడం నిర్వివాదాంశం' అని సత్యప్రకటన చేశారు. ఈ కధనం, 'కావ్యేషు నాటకం రమ్యం, నాటకేషు శకుంతలం - చతుర్ధాంకం, శ్లోకచతుష్టయం' అన్న పంథాలో వుంది. సంస్కౄతీ మహద్భాగ్యాలు వెతుక్కూంటూ పయనం చేస్తే, సందేహం లేని జవాబు ఈ పంచరత్నాలు, ఘనరాగసహితకీర్తనలు, సర్వసౌభాగ్యనిధులు.
మంగళవచనాలు
త్యాగరాజకౄతిలోనే ఈ నాదబ్రహ్మ గురించి మంగళం 'నీ నామరూపములకు మంగళం, నిత్య శుభమంగళం' అని సమాప్తం చేయడం, భారతీయకళాసంస్కౄతీవైభవానికి నీరాజనం.
మరణం పై స్వీయ విశ్లేషణతన మరణం తానే కనుగొన్న కొద్దిమంది మహాపురుషుల్లో త్యాగరాజు ఒకరు. ఆయన కేవలం పది రోజుల్లోనే మౄత్యువు సమీపిస్తుందని గ్రహించి, "గిరిపై నెలకొన్న రాముని గురితప్పక కంటీ అని కీర్తన చెప్పడం కూడ కడు విశేషమే. శ్రేరాముడు స్వప్నంలో కంపించి, 'పది పూటలలో గాచెదననీ అభయమివ్వడం, అలాగే, జనవరి 6వ తేదీ 1847 న సిష్యులందరూ అఖండ దివ్యనామ సంకీర్తనం చేస్తుండగా నాద బ్రహ్మానంద దీక్షానామంతో త్యాగబ్రహ్మ తనువు చాలించిన వైనం కూడ మరువలేని ఘటన.
తమిళనాడు లోని తిరువాయూరులో కావేరీ నదీతీరాన నిర్మించిన త్యాగయ్య సమాథి ప్రాంతంలో బౄందావనం నిర్మించడం, ప్రతీ సంవత్సరం త్యాగరాజు శరీరం చాలించిన రోజు - పుష్య బహుళ పంచమి నాడు 'త్యాగరాజారాధనోత్సవాలూ ఐదు రోజులపాటు జరుపుకోవడం ఘన సంప్రదాయంగా నడుస్తూనే వుంది.
తెలుగు భాష వున్నంత వరకూ త్యాగరాజు ప్రతిభ, సంగీతం వున్నంత వరకూ ఘన రాగ పంచరత్న కీర్తనలు, యితర మధురమైన కీర్తనలతో పాటు నిత్యం స్మరణకు వస్తూంటూనే వుంటాయి అనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు, రాదు.
మచ్చుకు కొన్ని త్యాగరాజ కీర్తనలు :ఎందరో మహానుభావులు, అందరికీ వందనములు.

చల్లని రామునిపై పూలు.

సీతా కళ్యాణమే వైభోగమే.

కొలువై యున్నాడే కోదండపాణి.

నేనెందు వెదుకుదురా హరి.

ఎందుదాగినాడో శ్రీరాముడు. మరుగేలరా రాఘవా.

రారా మాయింటిదాకా - రామా.

మమత బంధనయుత నరస్తుతి సుఖమా?త్యాగరాజనుతుని కీర్తన సుఖమా?

భక్తి భిక్షమీయవే రామా.

శోభిల్లు సప్త స్వర సుందరుల.

రాగ సుధారస పానము జేసి.

రాగ రత్న మాలికలచే రంజిల్లునట.

మేను జూచి పోసపోకే మనసా.

మాయా మయ మగు చాన.

ఒకసారి జూడగరాదా.

ఎన్నడు జూతునో.

సీతమ్మ మాయమ్మ.

సామజవరగమన సాధుహౄత్సార సాబ్జపాల కాలాతీత విఖ్యాత సామని గసజ సుధామయి గాన విలక్షణ గుణశీల. తెరతీయగరాదా,

తిరుపతి వెంకటరమణా, నాలోని మదమత్సరమను తెరతీయగరాదా.

తేజోమయ విగ్రహమును ధ్యానించేవారికి నవగ్రహ బలమేమి, శ్రీరామానుగ్రహ బలమే బలం.

మనసా శ్రీరామచంద్రుని మరువకే.

దయజూచుటకిది వేళరా దాశరథీ,

మును నీవనతిచ్చిన పనులు ఆసగొనినే.

ఆధ్యాత్మిక తత్త్వవేత్త, నాదోపాసకుడు, సంగీత మార్గాన ఆధ్యాత్మిక సత్యం సాధించిన సంగీతయోగి, సంగీతవేత్త, సంస్కర్త, మహాభక్తుడు, వేదాంత సత్యాలను తన కౄతులలో సులభంగా అర్థమయ్యేలా తెలియజెప్పిన తాత్త్విక సంగీత కళానిథి - అయిన కాకర్ల త్యాగరాజు వర్థంతి - 1847 జనవరి 6 భారతీయ కళాసంగీత జగతికి మరో పుణ్యతిథి, స్మరణం చేసుకోవడం విధిగా విధి అని భావించుకోవాలి.
మహాభక్తుడు, సంగీతకళానిథి అయిన త్యాగరాజు వర్థంతి సందర్భంగా - తెలుగురథం శతసహస్ర ప్రణామాలని సమర్పించుకుంటోంది.
కొంపెల్ల శర్మ - తెలుగురథం.

హరికథా పితామహ - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు గారు - వర్థంతి

హారికధాపితామహ - 'ఆదిభట్లా నారాయణదాసుగారు ( 1864 - 1945 )

వికాస వినోద విజ్ణానానికి కధనాలు
మానవుని మనోవికాసమునకు విజ్ౙానముతోపాటు వినోదముకూడ అవసరం. సాధారణంగా వాగ్రూపంలో కధనం చేసే విధాననైపుణ్యమే పూర్వం కధకునితోపాటు అంతరించేది.ఆదిలో అన్ని మానవ సంఘాలలో కధాకధనం నృౠత్యగీతవాద్యాలతో ముప్పేటగా ముచ్చటగా అలరారేది. నాగరికత పెరుగుతూ వచ్చాక, ఈ ముప్పేటముడినుంచి గీతం దూరమవడం. పురాణపఠనం, పురాణశ్రవణం వచ్చాక, నౄత్యవాద్యాల ప్రమేయం లేకుండానే గీతాలతో, వ్యాఖ్యానంతో కధనాన్ని వివరించడం బహుళ ప్రచార సాధనమైనది. జ్ౙాననిధుల కళాప్రక్రియల్లో ప్రఖ్యాతమైన జక్కులు, జంగములు, కధనాలను ప్రస్తుతించడం, యక్షగానాలు, వీధిభాగవతాలు, గుంపులు, వేదికలపై ప్రదర్శించిన వాటిలో పాటలు, పద్యాలు చేర్చనిదే ఆకొట్టుకొనడం జరగలేదు. పురాణాలు, యితిహాసాలు, ప్రబంధాలు, చరిత్రలు, స్వీయచరిత్రలు, గాధలు అన్ని కళాప్రక్రియలు నేపథ్యాలుగా మారాయి. యిలా వాగ్రూపంగా ప్రచారమయిన కళామాధ్యమాలు, క్రమేపీ గ్రంధస్థమవడం ప్రారంభమయ్యాయి.
కధలకు తలమానికం హరికధ
సంగీత సాహిత్యాలు రమారమి సమమైనపాళ్ళలో మేళవింపబడి నవరసభరితంగా భక్తిని, నీతిని, వైరాగ్యమును, సమకూర్చి శ్రోతల మానసికగ్లానిని ప్రేరేపించి పరమానందము కూర్చు ప్రక్రియలు అనేకం. ఆ ప్రక్రియల్లో ప్రముఖంగా చెప్పదగినది, హరికధ. దీనికి పూర్వం యక్షగానం (కన్నడిగులు), కాలక్షేపం (తమిళులు), అభంగ్ (మహారాష్ట్రులు), సరే యిక మన తెలుగువారు 'హరికధా అని పిలవడం సంప్రదాయంగా వస్తూంది. హరికధ మనకు మహారాష్ట్రుల నుండి దిగుమతి అయిందని, తమిళులకు, కర్ణాటకులకు, తెలుగువారికి ఈ ప్రక్రియ సరిసమానమే అని, ప్రబంధకవిత్వంలోని రుచి వాగ్గేయకారుల వడ్డనతో హరికధతో విందులు చేయడం మొదలైనది అని ఆరుద్రగారి అభిప్రాయం. ఐతిహాసకాలంలో కుశలవుల రామాయణగానం ఈ కోవకే చెందినది. అయితే యక్షగానం లో ఎక్కువమంది వుంటారు. ఏకవ్యక్తికమై బహుపాత్రాభినయంతో ప్రస్తుతించే సంగీత సాహితీకధనోపన్యాసం గా అభివర్ణించవచ్చును. అట్టి కధాగానం చేసేవారిని భాగవతులని, హరిదాసులని, పిలవడం కూడ ఆనవాయితీగా వచ్చింది. భగవద్భక్తి కలవారిని భాగవతులుగా, హరివిషయక జ్ౙానులను హరిదాసులుగా చెలామణి అయ్యారు. తెలుగునేలపై హరికధకు ప్రాచుర్యాన్ని తెచ్చినవారు - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు గారు అన్నది ఏకాభిప్రాయం. వారికి ముందుకాలంలో కూడ హరికధ ఉందా, లేదా అంటే, ఈ ప్రక్రియ ఎన్నోరూపాల్లో వుండవచ్చు కాని, హరికధ అంటే మనకు గుర్తువచ్చేవ్యక్తి మాత్రం ఆదిభట్ల నారాయణదాసుగారు మాత్రమే.
ఆదిభట్లవారి జీవనకధనం
ఆంధ్రదేశంలో హరికధావిధానమునకు మూలపురుషులు ఆదిభట్లవారు. వీరు హరికధాపిథామహ అని సార్ధకబిరుదుని అందుకున్నారు. వీరి సంప్రదాయములో కధాగానమున నౄత్యము విశిష్టస్థానాన్ని సంతరించుకుంది. శ్రీ అజ్జాడ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు గారు, వెంకటచైనులు - లక్ష్మి నరసమాంబ దంపతులకు ప్రియతనయుడైన ఆదిభట్లవారు విజయనగరం జిల్లాలోని అజ్జాడ గ్రామంలో ఆగష్టు 31, 1864 న జన్మించారు. తల్లిదండ్రులు పెట్టిన పేరు సూర్యనారాయణ, యింట్లో అందరికీ సూరన్న అని, చిన్నసూరి అని పిలిచెడివారట. తండ్రి సంస్కౄతాంధ్రవిద్వాంసులు, పౌరాణికులు. తల్లికి పురాణేతిహాసాల్లో సద్పరిచయం. ఆమెను పురాణాల నరసమ్మ అని పిలిచేవారట. తల్లిదంద్రుల పురాణ పఠనం, పరిచయాల సంగమవిజ్ౙానం చిన్నసూరిని చిన్నప్పుడే పెద్దతరహాగానే మానసికంగా తీర్చిదిద్దాయి అని చెప్పాలి. చిన్నాతనంలోనే తలిదగ్గర భారత భాగవతాది పురాణాలు నేర్చిన దాసు, 'గుంపా అనే శివక్షేత్రంలో తిరునాళ్ళు జరిగాయి. తల్లితో వెళ్ళిన పసికూనకు ఒక పుస్తకాల దుకాణంలో పోతన భాగవతం బొమ్మల పుస్తకం ఆకర్షించగా, వ్యాపారిని అడగడం, వాడు తిరిగి, 'పసివాడివి నీకు భాగవతం ఎందుకయ్యా" అని వెటకరించడం ఒకేసారి జరిగాయట. వ్యాపారి పెట్టిన పరీక్షలో - ఒక ఘట్టం చదవమంటే, అనర్గళపు ఆధ్యయాన్ని చూసి నెవ్వరపోవడం వ్యాపారి వంతు అయింది. అంతేకాదు, భాగవతం పుస్తకంతో పాటు, ఆ రోజుల్లో, అయిదు రూపాయల పారితోషికం యిచ్చాడుట మన దాసుగారికి. బొబ్బిలి ఆస్థానవిద్వాంసులు వాసా సాంబయ్యగారివద్ద వీణను పదేళ్ళప్రాయంలో మీటారు. అంతేకాక సంగీతంకూడ అభ్యసించారు. ఆనాట విజయనగరంలో మహభిత్ ఖాన్ లాంటి హిందూస్థానీసంగీతవిద్వాంసుల గానామౄతాన్ని ఆస్వాదించేవారు దాసుగారు. ఆదిభట్లవారిలో తెలియకుండానే నిండైన హరికధాకళాకారుడు తయారయ్యాడు. మెట్రిక్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణతని పొంది, ఎఫ్.ఎ. పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులు కాకపోవడంతో చదువుకు స్వస్తి చెప్పడం జరిగినా, పారసీకం, అరబ్బీ, ఉర్దూ, సంస్కౄతం, ఇంగ్లీషు భాషలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించిన వైనం కడు ప్రశంసనీయం. ఆయన తెలుగు, ఇంగ్లీషు, సంస్కౄత భాషల్లో కవితలు, రచనలు చేశారు కూడా. తమ 19వ ఏట మెట్రిక్ చదువుతూ, 1883 లోనే మొట్టమొదట విజయనగరంలో విన్న హరికధ - మద్రాసునుంచి కుప్పుస్వామి భాగవతార్ అనే ఆయన చెప్పడం, వినడం, సంగీతనౄత్యసాహిత్యాలు ఏకానుసంథానం అయ్యే ఈ కళాప్రదర్శన పట్ల ఆదిభట్ల సూర్యనారాయణగారు ఆకర్షితులయ్యారు.
ఆదిభట్ల సూర్యుని హరికధ రంగప్రవేశం
దాసుగారు కేవలం హరికధకులేకాదు, అష్టభాషాప్రవీణులు, పుంభావసరస్వతిగా కొనియాడబడినవారు. ఈయన హరికధారంగప్రవేశాన్ని, ఆరుద్రగారు తన సమగ్రాంధ్రసాహిత్యంలో వివరించిన కధనసారాంశం యిలా వుంది.
కుప్పుస్వామివారు చెప్పిన ధ్రువచరిత్ర కధనే చెప్పడానికి ప్రయత్నాలు చేశారు. కొన్ని సొంతగీతాలు రాసుకొని విశాఖపట్నంవాసుడైన ధూళిపాళ కౄష్ణయ్య పద్యాలను, ఆంధ్రభాగవతంలోని పద్యాలను, పంచతంత్రంలోని పిట్టకధలను పేర్చుకుని, కధను, కధనాన్ని తయారుచేసుకుని, సోదరుడి పేరన్న పక్కపాటతో, మరొక సోదరుడు సీతారామయ్య ప్రేక్షకుడుగా కధను చెప్పారు. అంతే తమ్ముని కాళ్ళకు గజ్జెలు అలంకరించబడ్డాయి. వేణుగోపాలస్వామి మఠములో ఆదిభట్లవారు తన మొదటి హరికధనాన్ని ప్రస్తుతించారు. నాటినుంచి ఆయన హరిదాసు.
ఫలితంగా, నారాయణకధలను హరికధల రూపంలో అందించినందులకు (సూర్య)నారాయణదాసు అయ్యారు. యింటిపేరుతో ఆదిభట్లతో సూర్య కనుమరుగై నారాయణదాసుగా మారారు. హరికధాపితామహుడు గా విశ్వవ్యాప్తంగా పేరుతెచ్చుకున్నారు.
బరంపురంలో మొదలయి, ఎన్నో సంస్థానాల్లో జరిగిన సన్మాన కార్యక్రమాలకు తోడుగా, మైసూరు వెళ్ళినఫ్ఫుడు, పండితులెందరో ఆసీనులైన కార్యక్రమంలో ఆదిభట్లవారు వీణ వాయించడానికి, ఈయన అన్నగారు సంగీతనిష్ణాతుడు పాటపాడుటకు ఏర్పాట్లు చేసినా, రక్తికట్టకపోయిన మూలంగా, నారాయణదాసుగారు తాను పాటపాడెదనని, అన్నగార్ని వీణ వాయించమని, గాత్రారంభం చేయగా, ఆ హరికథాగానామౄతఝరి మైసూరు మహారాజుని పరవశింపచేసి, ఆదిభట్లవారిని అభినందించి, బహుమానాలతో సత్కరించారట. ఈ వార్తను పరిశీలించి, విజయనగరం మహారాజు ఆనందగజపతి శ్రీ ఆదిభట్లను ఆస్థాన విద్వాంసునిగా నియమించిన తీరు అనేక అధ్బుతాల్లో ఒకటి మాత్రమే.
హరికథా పితామహ, వాగ్గేయకారుడు, సంగీత కళానిథి అయిన శ్రీ ఆదిభట్ల నారాయణదాసుగారు 1945 జనవరి 3వ తేదీన మనలని భౌతికంగా వీడినా, ఆ మహానుభావుడి సంగీతకళాసౄష్టి మాత్రం మనలని ఎన్నటికీ వీడదు అనే చెప్పాలి. ఆ హరికథామూర్తి నిర్యాణం చెందిన రోజు, కర్ణాటక సంగీత విద్వత్రయంలో ప్రముఖుడు అయిన త్యాగరాజు ది జయంతి అవడం కూడ విశేషమే కదా మరి.
అజ్జాడ ఆదిభట్ల సూర్యనారాయణ అనబడే, శ్రీ ఆదిభట్ల నారాయణదాసుగారు, హరికథా పితామహుల వర్థంతి సందర్భంగా, ఆధ్యాత్మిక, సంగీతకళానిథికి నివాళిని - తెలుగురథం కడు వినమ్రతతో, సమర్పించుకుంటోంది.

కొంపెల్ల శర్మ - తెలుగురథం.

అభ్యుదయ కవితా యుగ ప్రయోక్త - మహాకవి శ్రీ శ్రీ జయంతి

శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు (1910 - 1983) - 2 జనవరి - జయంతి

శ్రీశ్రీ జీవనప్రస్థానం ... యిదిగో ... యిలా ...అది 1910 వ సంవత్సరం. ఈ ఏట మువ్వింతలు జరిగాయట. ఒకటి తోకచుక్క పొడవడం; రెండు గురజాడ అప్పారావు గారు ముత్యాలసరాలు రచనచేయడం; యిక మూడవది మహాకవి శ్రీశ్రీగా ముందు ప్రపంచానికి సుపరిచితులైన శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావుగారు జన్మించడం. శ్రమైక జీవన సౌందర్యానికి, సమానమైనది లేనేలేదోయ్ అన్న ప్రజాకవి, విప్లవకవి, మహాకవి, మహాప్రస్థానం నుంచి మరోప్రస్థానం వరకు తనదైన శైలిలో ప్రపంచంలో మరోప్రపంచాన్ని సౄష్టించిన, ఈయన జీవనప్రస్థానం యిలా సాగిపోయింది.
1910 జనవరి 2 న విశాఖపట్టణంలో శ్రీ వెంకట రమణయ్య, శ్రీమతి అప్పన్నకొండ లకు జన్మించిన శ్రీశ్రీ, పుట్టిన ఏడాదికే తల్లిని పోగొట్టుకున్నాడు. ఎవియన్ కాలేజీలో లెక్కలమాష్టారుగా తండ్రి పనిచేయడం, అక్కడే శ్రీశ్రీ చదువుకున్నాడు. 1925లో చదువుతోబాటు వెంకటరమణమ్మతో వివాహం, యింటర్మీడియట్ చదువు 1928 లోను, 1928లో మద్రాసు కాలేజీలో, బి.ఎ. జంతుశాస్త్రం లో చేరినా, 63 రోజుల టైఫాయిడ్ జ్వరం వలన, 1931 లోనే పూర్తిచేయడం జరిగింది. చదువుకున్న కాలేజీలోనే డిమాన్సేట్రర్ గా పనిచేస్తూ కప్పలమాస్టారు గా పేరు తెచ్చుకున్నారు. 1938లో మద్రాసులోని ఆంధ్రప్రభలో ఉపసంపాదకునిగాను, 1942లో డిల్లీ ఆకాశవాణిలోనూ, 1943లో లక్నోలో మిలటరీలో లేబరేటర్ అసిస్టెంట్ గానూ ఉద్యోగపర్వాన్ని నిర్వహించారు. 1945లో తండ్రి మరణం జరగ్గా, 1946లో నిజాం నవాబుగారి రిఫార్మ్ సెక్రటేరియట్ లోను, 1946-49లో ఆనందవాణిలో ఉద్యోగాన్ని కొనసాగించారు. 1947లో మద్రాసులో రాయపేటలో మకాం వున్న శ్రీశ్రీకి గుర్రపుపందాల సరదా జోరుగా వుండేది. 1949లో చుట్తాలమ్మాయిని 'లెనినా అన్న పేరుపెట్టుకుని అభిమానపుత్రికగా పెంచుకోవడం జరిగింది. 1950లో నళినికుమార్ తో స్నేహం, 1954లో హెల్సెంకీలో జరిగిన ప్రపంచశాంతి మహాసభకు ప్రతినిధిగాను, రష్యా, పారిస్, లండన్ పర్యటన చేశాడు. 1856లో ఉపద్రష్ట సరోజినితో వివాహం అవగా, కూతురు (1959), కొడుకు (1962) గలగడం, 1967లో రెండవసారి రష్యా ప్రయాణం, 1970లో విశాఖపట్టణంలో షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలు జరిగాయి. ఈ దశలో శ్రీశ్రీ చలంగారిని కలుసుకోవడం ప్రముఖ ఘట్టంగా భావించారు. 1975లో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా శ్రీశ్రీని అరెష్ట్ చేసి, విడుదల చేయడం జరిగింది. 1976లో చైనాయాత్ర జరిపారు. 1979లో శ్రీ రాజాలక్ష్మీ ఫౌండేషన్ వారి మొదటి అవార్డుని, పదివేల నగదు బహుమతిని పొందడం జరగ్గా, 1980లో కాకినాడలో స్పతి పూర్తిసభ నిర్వహించారు. ఈ సమయాన్నే, పురిపండావరితో లండన్ ప్రయాణం జరిగింది. 1981లో శ్రీమతితో అమెరికా ప్రయాణం చేశారు. 1982లో అభిమానుల ఆర్ధికసహాయంతో కోర్టుకేసుని పోరాడారు. సుదీర్ఘ సాహితీజీవనం, నిజజీవనం జరుపుకున్న శ్రీశ్రీ 1983 జూన్ 15 న ఈ భౌతికజగత్తుని వదలి మరోప్రపంచంలోకి వెళ్ళిపోయారు.
శ్రీశ్రీ సాహితీపర్వం ... యుగంగా మారిన వైనం
మానవజాతిని ఉద్ధరించడానికి కొత్తమతాన్ని కనిపెట్టిన ప్రవక్త. ప్రపంచపు సరిహద్దుల్ని వూగించాలని ప్రయత్నించిన అతని హౄదయోద్రేకాన్ని వర్ణించడం అసాధ్యమైన పని. నెత్తురూ, కన్నీళ్ళు కలిపి కొత్త మందును తయారుచేశాడు. హౄదయం ఎల్లా కంపిస్తే ఆ కంపనకి మాటల రూపాన్నివ్వడం అతనికే తెలుసు. మాటల్ని కత్తులూ, యీటెలూ, మంటలుగా మార్చడం అతనెకే చేతనవును. పద్యాలు చదువుతూంటే, యివి మాటలుకావు, అక్షరాలు కావు - ఉద్రేకాలు, బాధలు, యుద్ధాలు - అతని హౄదయంలోంచి మన హౄదయంలోకి నేరుగా పంపిన ఉత్సాహాలు, నెత్తులుకాలవ అనిపిస్తుంది. ఏ లోకంలో అన్యాయాలు, అధికారాలు, ఏడుపులు, క్షామాలు, యాచకాలు, క్షుద్రకవిత్వాలు, శిక్షణలు, అవినీతిపర్వాల్లాంటివి స్వప్నలోకంలో వీక్షణం చేస్తూనేవున్నాడు. దేవుడు, అధికారాలు, పాతర్లు, సౌఖ్యాలు, నీతులు, స్వర్గం, మర్యాదలు, మూటకట్టుకుని కులికే ఎంతోమందికి అర్ధంకాని బాధ, మరణం, దరిద్రం, అవిశ్వాసం, అశాంతి, యివన్నీ అర్ధంకాక గట్టిగా సౄష్టినే ప్రశ్నించిన యువకుల లక్ష కంఠాల్ని ఏకం చేసి పలికిన ప్రజాపక్షపాతి. ఈ మాటలు, వర్ణనలు, ఈ వ్యాసరచయితవి అనుకునే ప్రమాదం వుంది. ఆ యిబ్బందేమీలేదు. శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానం కు యోగ్యతాపత్రంను అందించిన చలం శ్రీశ్రీ గురించి, ఆయన కవిత్వం గురించి అనుభవించి పలవరించిన అచంచలభావాలు. బాధతో అన్నా బోధవాచకాలు - తెలుగువాడి జాతీయధనం ఓర్వలేనితనం; అసలు సిసలైన తెలుగు వాడికి పొరిగింటి పుల్లకూరే నచ్చుతుంది అన్న నిర్మొహమాటం పడని నిజవాది.
శ్రీశ్రీ రచనాపరంపరమహాకవి శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానంతో మహాయోగం పొందినా, అంతకు ముందుగా ప్రభవ, వారం వారం, సంపంగితోట అన్న రచనలు వ్రాశాడు. ఆయన కలం ఆగని వాడితనంతో, వేడితనంతో, అమ్మ, మీమీ, మరోప్రపంచం, త్రీచీర్స్ ఫర్ మేన్, చరమరాత్రి, మానవుడిపాట్లు, సౌదామిని, గురజాడ, మూడు ఏభైలు, మహాప్రస్థానం తర్వాత అంతటి పేరును తెచ్చిన ఖడ్గసౄష్టి, వ్యూస్ అండ్ రివ్యూస్, అయిదు సంపుటాల శ్రీశ్రీసాహిత్యం, మిన్నేలని, రెక్క విప్పిన రెవల్యూషన్, వ్యాసక్రీడలు, మరోమూడు ఏభైలు, చినయానం, మహాప్రస్థానం తర్వాత మరోమలుపుని తెచ్చిన మరోప్రస్థానం, పాడవోయి భారతీయుడా (శ్రీశ్రీ చిత్రగీతాలు), న్యూ ఫ్రంటీర్స్, అనంతం, ప్ర-జ, రచనలను అందించిన అమరకవి. అనంతం (ఆత్మకధ), ప్ర-జ రచనలను ఆయన మరణం తర్వాత ప్రచురించడం జరిగింది. శ్రీశ్రీ నిజంగానే భారతీయసాహితీకారుల్లో అగ్రగణ్యుడు. అందుకనే, భారతీయ సాహితీనిర్మాతలు అన్న శీర్షికన శ్రీశ్రీ వ్యక్తిత్వంపై సుదీర్ఘవ్యాసాన్ని ప్రముఖ సాహితీవేత్త బూదరాజు రాధకౄష్ణ, కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ వారు ఈ రచనకు 2006 లోనే మూడవ ముద్రణనిచ్చారు.
శ్రీశ్రీ గురించి కధనకుతూహలంశ్రీవాణి తో నూతన వరవడితో ప్రారంభించిన తెలుగు సాహిత్యం శ్రీశ్రీవాణితో మరోమలుపు తిరిగి అక్కడ ఒక యుగంపాటు నిలిచిపోయింది. అదే శ్రీశ్రీ యుగం. అంతకుముందు, విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారు నిర్మాణం చేసుకున్న పధంలో ఒక యుగం నిలచిపోయింది. శ్రీశ్రీ, విశ్వనాధలు జంటకవులు కాకపోయినా, యిద్దరూ చెరొక యుగానికి ప్రాతినిధ్యం వహించడం తెలుగు సాహితీవాణికే గర్వకారణమయినది.
శ్రీశ్రీని నూత్న కవితా భగీరధుడుగా డా. దివాకర్ల వెంకటావధానిగారు కితాబునిచ్చారు. సాహితీమార్క్స్ గా రాచకొండ విశ్వనాధశాస్త్రిగారు సెలవిచ్చారు. మానవత్వంలోప్రవహించే నది అని డా.నాయని కౄష్ణకుమారి అని అన్నారు. ఆరని విప్లవ జ్Yఓతి, పధ నిర్దేశకుడు, శ్రీశ్రీది మనిషితనం అని, ఆధునిక సాహితీ చరిత్రకు 'గురుజాడలుగా, గురజాడ-చలం-శ్రీశ్రీ ని వర్ణించడం, కవి-మనిషి-వ్యక్తిగా శ్రీశ్రీకి త్రివేణీసంగమసత్కారాలతో వేనోళ్ళ కొనియాడారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యం భోగవస్తువు; ఈ నాడది ఉపయోగ వస్తువు కావాలి అని తన నినాదాన్ని ప్రకటించాడు శ్రీశ్రీ. ప్రజలభాషల్ సన్నగా సంగీతం సాహిత్యంలో వినిపించిన కాలాన్ని తానే స్వయంగా నిర్మించుకున్నాడు శ్రీశ్రీ. సాహిత్య జగత్తులో మనిషి మేల్కొన్న తరుణమది. నేను సైతం ప్రపంచాగ్నికి, విశ్వసౄష్టికి, భవనఘోషకు ... అంటూ సొంతగొంతుకతో జయభేరి మ్రోగించిన మొదటిగేయాన్ని విరచించిన విద్వాంసుడు. శ్రీశ్రీ కవితా జీవితం ఒక మహాస్రవంతి; మహాకవిని చేసింది. అభ్యుదాయాంధ్ర కవిత్వయుగకర్త శ్రీశ్రీ, ప్రజాకవి, సమాజ చైతన్యాన్ని మేల్కొల్పి, దానిలోని వేడిరక్తాన్ని ఉడికించి,కవితను ప్రజావాణిగా పలికించి, ప్రపంచ పీడితజన బాధామయగీతాన్ని హృద్గీతగా పొంగించి, జీవితానికీ, సాహిత్యానికీ మంగళ సంవిధానాన్ని సాధించి,పండిత పామరజనరంజకమైన కవితాస్రవంతిని తెలుగునాట క్రొత్తతియందనాలతోపారించి, అభ్యుదయపధాన్ని చూపించిన శ్రీశ్రీ ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య రధసారధి. ఆచార్య జి.వి.సుబ్రహ్మణ్యంగారన్నట్లు, తిక్కన్న, వేమన్న, గురుజాడలు శ్రీశ్రీలో కొత్తరూపం తాల్చారు. తెలుగువారికి - తెలుగువాణికి ఒక అంతర్జాతీయకవిని సమర్పించారు. అందుకే, నిజంగా నేను, ప్రజల కవిన్నేను, ఎంచేతంటేను, వాళ్ళను చదివేను, చదివించే రాసేను అని తానే చెప్పాడు. ప్రజలను చదివినవాడూ, చదివింది వ్రాసినవాడూ ప్రజాకవి, దానికి మారుపేరు శ్రీశ్రీ అనికూడ అచార్యులు వివరించారు. నా రచనలలో లోకం ప్రతిఫలించి, నా తపస్సు ఫలించి, నా గీతం గుండెలలో మూర్ణిల్లగ, నా జాతి జనులు పాడుకొనే మంత్రంగా మ్రోగించాలి అని తన ప్రణాళికను సుస్పష్టంగా విశదపరచారు. వ్యదారజీవిత యదార్ధదౄశ్యం పునాదిగా ఇక జనించబోయే భావివేదముల జీవనాదముల జగత్తుకంతా చవులిస్తానోయ్ అని ప్రతిజ్ణ చేసిన శ్రీశ్రీ తనవాదాన్ని వేదంగా పేర్కొన్నాడు. విప్లవ కవిత పాడేడప్పుడు కూడ, నా వినుతించే, నా విరుతించే, నా వినిపించే నవీనగీతికి, భావం, భాగ్యం, ప్రాణం,ప్రణవం అని, చివరకు మిగిలేది సర్వనాద మూలబిందువైన ౠతం, అదే ప్రణవం అని ప్రవచనం చెప్పాడు. శ్రీశ్రీ ని సారాంశంగా ఒకే ఒక వాక్యం చెప్పాలంటే, ఆలోచన నా ఉనికికి సూచన అనే చెప్పాలి. ఆలోచన ఉన్నస్థితిలో అసంతౄప్తిని కలిగించి, ప్రశ్నించడం నేర్పుతుంది. ప్రశ్నించడం అన్వేషణకు కారణమౌతుంది. అభ్యుదయానికిప్రేరణ అవుతుంది. ప్రగతికి పునాది అవుతుంది. సరిగ్గా, సమంగా, శ్రీశ్రీ విషయంలే యిదే జరిగింది. శ్రీశ్రీ కి మరణం లేదు. మహాకవి ప్రతినిత్యం మన మనసుల్లో, నిత్యకౄత్యాల్లో, ఆలోచనల్లో, ఎదో రూపాన, మసలుతూనే వుంటాడు. జననమరణాల మధ్య జీవితం ఒక విరామసంకేతం. శ్రీశ్రీ మనకు స్వల్ప విరామం ప్రసాదించాడు. త్వరలో శ్రీశ్రీ మరల అవతారమెత్తుతాడు. లేదా కనీసం మరోశ్రీశ్రీని అవతరింపచేస్తాడు. మరో మహాప్రస్థానాన్ని తప్పక అందిస్తాడు. మనం మాత్రం మరో చలాన్ని సిద్ధం చేసుకోవాలి, యోగ్యతాపత్రం అందించడానికి. యిరువురూ కలసి వస్తారేమో ఎవరికెరుక!?!?
అభ్యుదయ కవితాయుగ ప్రయోక్త, సమసమాజ సంస్థాపన ప్రవక్త, మహాప్రస్థానం సౄష్టికర్త, మహాకవి అయిన శ్రీశ్రీ జయంతి సందర్భంగా - తెలుగురథం సాహితీనివాళిని సమర్పించుకుంటోంది.
కొంపెల్ల శర్మ - తెలుగురథం.

నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు - 2009

నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు - 2009
పాతబడిన ధరణి నూతనత్వము నంద
వచ్చే నీ నవీన వత్సరమ్ము!
ఇంత ముసలి జగతి ఈనాడు యౌవన
వంత మగుట యెంతో వింతకాదె?
నవవర్షాన నరము నరమున
నవనవాభ్యుదయము నాట్యమాడు
ఈ అశాంతధోరణి ఎన్నడో ఒకనాడు
శాంతినందు ననుట భ్రాంతిగాదు.
(దాశరథి - కవితాపుష్పకం)
2009 - నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు.
శుభాబినందనలతో -
కొంపెల్ల శర్మ - అధ్యక్షులు - తెలుగురధం.

కొంపెల్ల బాల సుబ్రహ్మణ్య శర్మ ( కె.బి.యస్. శర్మ )
ఫోన్ : +91 97017 31333 / +91 90007 31333 / + 91 40 6597 5574

అభినవ త్యాగరాజు - చిత్తూర్ నాగయ్య వర్థంతి

అభినవ త్యాగరాజు - 'నాగయ్యా వర్థంతి.

అధ్బుత సంగీత నటనావైదుష్యం'అభినవ త్యాగరాజూ, 'రంగభూషణా, 'నటయోగీ, 'పద్మశ్రీ', సత్కారాలతోబాటు, సకలకష్టాలను కూడ అనుభవించి, సగటు మానవుడు జీవితంలో పడకూడని ఆష్టకష్టాలు పడి, అర్ధాన్ని కూడబెట్టకపోయినా, పరమార్ధాన్ని పుష్కళంగా సంపాదించుకున్న మహానుభావుడు - చిత్తూరు వి. నాగయ్య. నాగయ్యను పరిచయంచేసే సాహసం, ధైర్యం ఎవరైనా చేయ ప్రయత్నించే దుస్సాహసం వారికి తగదు, కూడదు.
బాలసంగీతకళాకారుడు - సమగ్ర సంగీతాభ్యాసంచిత్తూరు వ్. నాగయ్య గా సుపరిచితులైన, నాగయ్యగారి యింటిపేరు 'వుప్పలధడియం' వారు. తండ్రి పేరు రామలింగేశ్వరశర్మగారు. 1904 మార్చి 28న గుంటూరు జిల్లా లోని రేపల్లె లో జన్మించారు. బాల్యదశలోనే, తండ్రి పాండిత్యాన్ని, సంగీతవిద్వత్తుని, యితిహాస-పురాణాలపై ఆసక్తిని రంగరించుకుని తనదైన మార్గాన్ని నిర్మించుకునే ప్రయత్నం చేయసాగాడు. సంగీతసాధనలో తండ్రి దగ్గర శిక్షణ, చదువుపై కన్న, సంగీత కచేరీలపై మక్కువను పెంచింది. బాలనాగయ్య బాలకళాకారుడుగా రాణించడానికి అనువైన వాతావరణంలో పెరిగాడు. చెవిపోగుల్ని విక్రయం చేసి, సంగీతకచేరీలోని కళామాధుర్యానికి వినియోగం చేసేందుకు ప్రాధాన్యం చూపాడు. గమనించిన తండ్రి, నాగయ్యను 'విద్వాన్ చిత్తూరు పేరయ్య పిళ్ళే దగ్గర సంగీతాభ్యాసానికి ఏర్పాట్లు కడు సంతోషంతో చేశాడు. ఆనాటి ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసులైన 'పుష్పవనం అయ్యఋ, 'గోవిందస్వామి పిళ్ళేలు తన తొలి గానప్రయత్నానికే, భాగవతంలోని ప్రహ్లాద పద్యాలని భావ, రాగ యుక్తంగా, మధుర స్వరాన్ని విని, 'గొప్ప కళాకారుడవుతావూ అని ఆశీర్వాదాలు పొందడం కన్న వేరే భాగ్యం ఎందుకు? నయన పిళ్ళె, మహారాజపురం విశ్వనాధ అయ్యర్ ల వద్ద సంగీత విద్యాభ్యాసం - మనసుకు మక్కువై, కాలేజీ చదువు అర్ధంతరంగా ముగిసింది.
చదువు - ఉద్యోగం మధ్య రాణించిన నటనాపర్వం
కర్ణాటక శైలితోబాటు హిందుస్తానీ సంగీతాన్ని కూడ ఆకళింపు చేసుకున్నారు. అయితే, కాలేజీచదువుతో పాటు, నాటకాల్లో వేషాలు చాలా పేరు తెచ్చాయి. చదువుకు భరతవాక్యం, చిత్తూరు బోర్డు కార్యాలయంలో గుమాస్తాగిరికి శ్రీకారం, స్థానిక లక్ష్మి, రామవిలాససభలు, మద్రాసులోని సుగుణవిలాససభ, యిండియన్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ సొసైటీలాంటి నాటక సంస్థలనుంచి పోషించిన మొదటి దఫా, ఆడవేషాలు - సావిత్రి, దమయంతి, చిత్రాంగి పాత్రలు తెచ్చిన ప్రశంసలు, బళ్ళారి రాఘవతో కలిసి వేసిన నాటకాలు, కబీరు పాత్రలో 'కహో రాం రాం' అన్న పాట ప్రాభవం, అన్ని కలసి, నాగయ్య నటనా కౌశలాన్ని మెచ్చి, కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు 'రంగభూషణా బిరుదుని బంగారు పతకంతో సత్కార్యం పొందాఋరు.
కళాకారుడైనా తప్పని అష్టకష్టాలుకళల్లో దిట్ట అయినా, నాగయ్యకు జీవితంలో కష్టాలు తప్పలేదు, కుటుంబంలో చాలా అగాధం ఏర్పడి, మనోవ్యధకు గురయ్యారు. మనశ్శాంతికోసం నాగయ్య, రమణాశ్రమాన్ని ఆశ్రయం పొందారు. పుణ్యక్షేత్రసందర్శనంవల్ల కొంతగా లభించిన తనకు కళారంగమే సరి అని అంతరాత్మ ప్రబోధించింది. 1932 లో ఉద్యోగాన్ని వదలడం, రాజకీయప్రవేశం కూడ జరిగాయి. అక్కడా సరిపడక, తిరిగి మద్రాసు వచ్చి కళారంగంలో అడుగుపెట్టారు.ప్రలోభాలకు, మోసాలకు కూడ గురయ్యారు.
మరువని సంగీతం నుంచి మరువలేని నటనకునాగయ్యగారి చిరకాల మిత్రుడు అచ్యుతనాయుడు హచ్చిన్స్ సంగీతసంస్థలో సంగీత సంస్థ, మధురస్వరానికి ముగ్ధులై, సంగీతదర్శకునిగా నియమించుకున్నారు. ఎన్నో గ్రాంఫోను రికార్డులు పేరు తెచ్చాయి. ఈ దశలో, 1935లో ప్రముఖులు బి.యన్.రెడ్డిగారిని కలవడం, మిత్రులు హెచ్.యం.రెడ్డిగారికి పరిచయం చేయడం, 'గౄహలక్ష్మీ చిత్రంలో సంఘసేవకుని పాత్ర నాగయ్యను వరించడం, ఆపాత్ర అందించిన 'కల్లుమానండోయ్ బాబూ కళ్ళు తెరవండోయ్' అన్న పాట ఆంధ్రదేశం ప్రతిధ్వనించడం, ఆకాలపు మద్యపాన నిషేధం అమలు మూలాన, బహుళ ప్రజాదరణ పాటకు, నాగయ్యకు ఒకేసారి లభించాయి. తర్వాత, నాగయ్యకు తిరుగులేని ప్రయాణం. ఫలితంగా, 'వందేమాతరం', 'సుమంగళీ, 'దేవతా, చిత్రాలు పేరుప్రఖ్యాతులు లభించాయి. ఈ దశలో, 'ఫిల్మ్ యిండియా' పత్రిక నాగయ్య నటనాసార్వభౌమత్వాన్ని విశ్లేషిస్తూ, 'ఆంధ్రా పాల్ మునీ గా కొనియాడాడు.
నిరంతర నాగయ్య నటనాప్రభంజనంభక్తిపరంపర, హావభావాలు, చిరస్మరణీయ అభినయం వెరసి 'భక్తపోతనా ద్వారా నేటికీ మైమరపిస్తున్న 'పావన గుణ రామా', స్వయంగా చిత్రనిర్మాణం (రేణుకా సంస్థ) చేసిన 'త్యాగయ్యా చిత్ర ప్రారంభానికి ముందు తిరువాయూర్ లోని త్యాగయ్య సమాధి ముందు ఉపవాస దీక్ష, నాయకునిగా, సంగీత దర్శకునిగా అఖండ కీర్తితో బాటు, యునెస్కో ద్వారా అంతర్జాతీయ చిత్రోత్సవంలో భారతదేశ కీర్తిపతాకను రెపరెపలాడించిన ఘనతాకీర్తులు ఆయనవే. తెలుగు చిత్రాలతో పాటు, తమిళ రంగ ప్రవేశం చేశారు. మోసాలు, తంత్రాలకు గురవడం, విజయంతోపాటు ఆవహించిన అపస్వరాలు, నాగయ్య నిర్మించిన 'రామదాసూ నాయకుని కష్టాలతోపాటు, నిర్మాత నాగయ్య కూడ అంతకన్న కష్టాలు అనుభవించిన తీరుతెన్నులను వర్ణించనలవికావు అని నేటికీ అంటారు. ఎదురైన నిరాశ, అశాంతి, పుట్టపర్తిసాయినాధుని ఆశ్రయం పొందాయి. యిక్కడ సుగుణం, సుకౄతం ఏమిటంటే, నాగయ్యగాసి షష్టిపూర్తి కార్యక్రమం మద్రాసులో బాబా ఆధ్వర్యంలో, ఆశీస్సులతో నిర్వహించడం మరువరాని సంఘటన.
దక్షిణభారత చిత్రసీమలో మొదటి 'పద్మశ్రీ'మరోనటునికి దక్కని అగణిత సన్మాన, సత్కారాలు. 1965 లో మొదటి పద్మశ్రీ లభించడం, నాలుగు దశాబ్దాల చిత్రజీవితంలో 200 తెలుగు, కన్నడ, మలయాళ, హిందీ భాషల్లో నటిస్తే, కేవలం తమిళం లో 160 చిత్రాల్లో నటించడం, ఆయన పాత్రల ప్రత్యేకత - ఆయన నటించక, జీవించారనే చెప్పాలి. మహానటులేకాదు, మహాదాత కూడా. ఆంధ్రరాష్ట్రావతరణ సమయంలో, అంధ్రకేసరికి అప్పుచేసి భారీ విరాళాన్నివ్వడం తో పాటు, అనేక దానధర్మాలు చేసిన ఘనత ఆయనకు వచ్చినా, జీవనచరమాంకంలో ద్రవ్యం లేని గతి చాలా ఉపద్రవాన్నే తెచ్చిపెట్టింది. ఈ విషాదసారాన్ని, ఆయన ఆత్మకధలో ఆవేదనతో పేర్కొన్నారు.
భక్తి నుంచి వైరాగ్యానికిపోతన, త్యాగయ్య, రామదాసు లాంటి భక్తిరసామౄతాన్ని అందించిన నాగయ్య, వేమన, పోతన చిత్రాల్ని ప్రభావితంగా, ప్రేరణాపూర్వకంగా వీక్షించిన 'బాలుడూ యోగిగా మారి, ప్రసిద్ధ 'ముమ్మిడివరం బాలయోగీ గా మారిన వైనం మరచిపోలేని ఘటన. ప్రముఖుడు డా.సర్వేపల్లి రాధాకౄష్ణన్, నాగయ్య, ఆయన మిత్రులను చూసి, స్వయంగా అహ్వానితులు కావడమే కాక, నాగయ్యగారికి పాదాభివందనం చేస్తే చాలు, పుణ్యం వచ్చి తీరుతుంది అని పులకరింతలతో పలవరించారట. దానికి నాగయ్యకు కలిగిన పులకరింతలు వేలకు వేలు.
'రఘుపతి రాఘవ రాజారాం' తో చివరి శ్వాసఅవసాన దశలో, అనారోగ్యంతో సతమతమవుతున్న నాగయ్యకు, తన మిత్రులు 'రఘుపతి రాఘవ రాజారాం' అంటూ గానం చేస్తుంటే, అపర పోతన, అభినవ త్యాగరాజు, 1973 డిసెంబరు 30 న, మద్రాసు, అడయార్ లోని వి.హెచ్.యస్. వైద్యకేంద్రంలో, తన తుదిశ్వాసను వదలడం, కన్నుమూయడం ఒకేసారి జరిగాయి.
ప్రతిభకు ప్రతిమాదర్పణంతిరువాంకూరు మహారాజు దర్బారు హాలు, మహాపండితులు, సంగీత నాట్య,నటనాకళాకోవిదులతో, సకల రాజభోగ మర్యాదలతో, మేళతాళాలతో ప్రవేశించిన మహాతెలుగునటునకు, రాజు గద్దెదిగి, ఎదురేగి, ఆమహానటవిరాట్టుని సాదరంగా, కౌగలింతతో ఉక్కిరిబిక్కిరి అవడం, సమున్నాతసనం పై ఆసీనులై, వేదమంత్రఘోష మధ్య, పాదపూజ జరగడం, కనుకలను, బిరుదులతో సత్కరించబడడం, మైసూరు సంస్థానాధీశ్వీరుడు నటరాజుకు సకల రాజలాంచనసహిత స్వాగతంతో పాటు 101 బంగారు కాసుల బహూకరణం, మద్రాసు, త్యాగరాజనగర్, పానగల్ పార్కులో, 'నటయోగి నాగయ్యా కాంస్య విగ్రహ ప్రతిష్టాపన, వి.వి.గిరి చేతులమీదుగా జరగడం, ఏటా, డిసెంబరు 30 న, నాగయ్య వర్ధంత్యుత్సవాలు జరుపుకోవడం, ఆ మహావ్యక్తికి, ఆవ్యక్తిలో దాగిని కళామతల్లికి జోహార్లు నిత్యం అర్పించుకోవడం ఆయన ఘనతకు, కీర్తికి తార్కాణాలు.
ప్రముఖ కళాకారుడు చిత్తూర్ వి. నాగయ్యగారి వర్థంతి సందర్భంగా తెలుగురథం ఘననివాళిని సమర్పించుకుంటోంది.
కొంపెల్లశర్మ - తెలుగురథం.

పరమమౌనప్రాప్యుడు - భగవాన్ రమణ మహర్షి

'భగవాన్ శ్రీ రమణమహర్షీ - "పరమమౌనప్రాప్యుడు" (1879 - 1950)

" మనిషి జీవితంలో ముందుకు సాగేటప్పుడు, అనేక సార్లు అంతరాయాలు ఎదురవుతుంటాయి. ఆ అంతరాయాలని చూసి చలించిపోకూడదు. ఒక్కొక్క అంతరాయం వెక్కిరించేకొద్దీ, మనిషి సంకల్పాన్ని దౄఢంగా తయారు చేసుకోవాలి. అప్పుడు సాధించదలుచుకున్నది సాధ్యం అవుతుంది".
" ఈ జగత్తు అంతా ఒక తెరపైన గీయబడిన బొమ్మే".
"మనిషి ఎటువంటి స్థితిలో వున్నా హాయిగా జీవించడానికి అన్నిటికంటే అవసరమైనది - ప్రశాంతత. ప్రశాంతత ఎన్నో రకాలుగా ఉంటుంది. మాటలకి సంబంధించిన ప్రశాంతత ఒకటయితే, కళ్ళకి సంబంధించిన ప్రశాంతత యింకోటి, అలాగే మరొక రకం ప్రశాంతత చెవులతో సంబంధం కలిగి వుంటే, యింకో రకం ప్రశాంతత మనసుకి సంబంధించి వుంటుంది. ఈ అన్ని రకాల ప్రాశాంతతల్లోనూ - మానసిక ప్రశాంతత ఎంతో గొప్పది; మరెంతో ముఖ్యమైనది."
అంతరాయం నుంచి ప్రశాంతత కు చేసే పయనం లో మధ్యగతిలో జీవితాన్ని, జగత్తును 'తెరపైన గీయబడిన బొమ్మా గా చెప్పడం సామాన్య మానవమాత్రునికి మాత్రం సాధ్యం అయ్యే పని కాదు. మానవసేవయే మాధవసేవ అని భావించి, ఆ మార్గంలో మనసా, వాచా, కర్మణా అచరణయోగుల్లా అవతరించడం మానవరూపం లో కనిపించే మహామనీషి కి మాత్రమే సుసాధ్యం. అటువంటి మహామనీషి ఎవరో కాదు. సౌమ్యముఖులు, నిత్య దివ్యప్రేమను, జ్ణానాన్ని ప్రసరించిన తపోధనులు - 'భగవాన్ శ్రీ రమణ మహర్షీ.
'భగవాన్ శ్రీ రమణమహర్షి జీవితాన్ని విశ్లేషిస్తే, బాధలు అనుభవిస్తున్న మానవులు, తాము మరిచిపోయిన పరిపూఋర్ణతాసిద్ధిని తిరిగి పొందడానికి - "నేను ఎవర్ని?" అన్న ప్రశ్న నిరంతరం వేసుకుంటూనే వుండాలని నిత్యం ఉద్భోదించేవారు శ్రీ రమణులు.
శ్రీ రమణమహర్షి దర్శనానికి తిరువణ్ణామలై దగ్గరున్న అరుణాచలమనే పుణ్యగిరికి యాత్ర చేసి, ఆశ్రమంలో ఆప్యాయంగా రమణమహర్షి చే ఆదరించబడిన 'పరమహంశ యోగానందా "ఇది నిజంగా గొప్ప ఆత్మవిచారం. భక్తుడు ఇతర ఆలోచనల్ని కఠోరంగా తిరస్కరించి తన సత్యాత్మలోకి బాగా లోతుగా వెళ్ళగలుగుతాడు; పక్కదారి పట్టించే ఇతర ఆలోచనల భ్రమలు ఇక ముసరడం మానేస్తాయి" అన్న అభిప్రాయం, మౌనంవహిస్తూనే ప్రకటించబడినదని చెప్పడం కూడ పవిత్రభావనే.
శ్రీకౄష్ణుడు, భగవద్గీత ద్వారా అర్జునునికి హితోపదేశం చేస్తూ - "క్రమశిక్షణ ద్వారా శరీరాన్ని అదుపు చేసుకునే తపస్వుల కన్ననూ, జ్ౙానమార్గాన్నీనుసరించే వారికన్ననూ, కర్మ మార్గాన్నవలంబించే వారికన్ననూ, యోగి ఉన్నతుడుగా భావించబడుతున్నాడు. ఓ అర్జునా, నువ్వు యోగివి కమ్ము!" అంటాడు.
ఈ శ్లోకాన్ని, శ్రీ రమణమహర్షికి అన్వయిస్తే, ఆయన తపస్వి, జ్ౙాని, కర్మిష్టి కలబోసిన యోగి. యోగుల్లో ఉన్నతుడు. అందుకే ఆయనకు, భగనాన్ శ్రీ రమణ మహర్షీ అని సార్ధకనామధ్యేయం లభించింది.
'ఆర్ద్రాదర్శనం' నాడు జననం
గౌతముడు, పతంజలి, వ్యాఘ్రపాదాది భక్తులకు భగవానుడు శివుడే పవిత్ర దినమున ప్రత్యక్షమయ్యెనో ఆ 'ఆర్ద్రాదర్శనం' రోజునే శ్రీ రమణమహర్షి, సుందరం అయ్యంగారు - లకు తిరుచిళి లో 1879 డిసంబర్ 30 న జన్మించారు. తండ్రి సుందరం అయ్యంగార్ కి ఈయన ముగ్గురు కుమారుల్లో రెండవవారు. 'వెంకటేశ్వరణ్ పెట్టిన పేరు అయితే, 'వేంకటరామణ్ వ్యవహారనామంతో, తిరుచుళి, దిండిగల్లు, తర్వాత మధురలోని స్కాట్స్ మిడిల్, అమెరకన్ మిషన్ హై స్కూళ్ళలో విద్యాభ్యాసం కావించాడు. ఓ మోస్తరు తెలివితేటలు, ప్రతిభ కనబరచకపోవడం, శ్రద్ధ, పట్టుదలలు లేని చదువు కంటే, ఆటల్లో ఆసక్తి చూపేవారట. లౌకిక, మతపర విషయాల్లోనూ, అంతగా పనితనాన్ని ప్రదర్శించకపోవడం, ప్రజ్ణుడుగా పేరు రాకపోయినా, బలమైన శరీరం, విలక్షణమైన స్వాతంత్ర్యభావాలు పుష్కళంగా వుండేవి. పాఠశాల మానడం, స్వేచ్చాతిరుగు ఆయనకు నైజమే కాని, తరగతిలో ఉత్తమ స్థాన, పుస్థకపఠనం మీద అనాసక్తి, పుస్తకపఠనాదుల వల్ల కాని అనుగుణములుగ తోచలేదు.యితర విషయములందునూ, తోటి సామాన్య యువకులను మించలేదు అని చెప్తారు.
భగవాన్ రమణమహర్షి జన్మదినం సందర్భంగా తెలుగురథం శతసహస్ర ప్రణామాల్ని సమర్పించుకుంటోంది.
కొంపెల్ల శర్మ - తెలుగురథం.